Kitabı kapatmak, yeniden okumaktan daha rahatsız eder. Mesele tam da bu rahatsızlıktır. Aktif hatırlama, cevaba bakmadan önce onu üretmeye çalışman demektir. Sınavda bu, bir sayfayı tanımakla sayfa yokken fikri yazabilmek arasındaki farktır.
Çoğu öğrenci bu öğüdü zaten bulanık bir biçimde bilir: kendini sına. İşe yarayan sürüm daha belirgindir. Küçük bir hedef seçersin, kaynağı gizlersin, cevabı eksiksiz yazarsın ya da söylersin, sonra kaynağa bakıp yalnızca kaçırdığın kısmı tutarsın. Bellek araştırmalarında uzun süredir duran bir bulgu olan test etkisi şunu söyler: geri getirme çabası, belleği, aynı metnin üzerinden bir kez daha sessizce geçmekten daha çok güçlendirir. Bunu kullanmak için özel bir uygulama gerekmez. Sana gereken, notlar kapalıyken bir soru ve birkaç dakikadır.
Yeniden okuma akşamı neden kazanır
Yeniden okumak akıcıdır. Gözlerin ilerler, sözcükler tanıdık görünür ve tanıdıklık bilgi gibi hissedilir. Tanıma, sınavın olacağından daha zayıf bir sınamadır. Sınav bir paragrafın tanıdık görünüp görünmediğini sormaz. Boş bir sayfadan bir tanım, bir adım, bir karşılaştırma ya da kısa bir sav üretmeni ister.
Aktif hatırlama başlangıçta daha yavaştır. Oturup bilemediğin anlar olur. O duraklama, yöntemin işlemediğinin işareti değildir. Yöntemin işini yaptığı andır. Her soru kolay geliyorsa büyük olasılıkla hâlâ notlara bakıyorsundur ya da sorular senden yalnızca bir başlığı kopyalamanı istiyordur.
Tekrarlayabileceğin 25 dakikalık bir oturum
Tüm dersi değil, tek bir konuyu al. Konu, birkaç dakikada açıklayabileceğin bir şeydir: bir teorem, bir dava, bir süreç, bir bölümün bir kesiti, bir formül ve ait olduğu durum.
Notlar açıkken yaklaşık beş dakikayı soru yazmaya ayır. Soru, sınavda karşılaşabileceğin bir sorudur, başlık değil. "Fotosentez" bir başlıktır. "Işık reaksiyonlarının girdileri nereden gelir ve ne üretir?" bir sorudur. Beş ile sekiz soru yaz. En az iki türü karıştır: bir tanım ya da olgu, bir neden ya da nasıl, bir de fikri yeni bir örnekte kullanmanı isteyen soru.
Notları kapat. Yaklaşık on beş dakikayı yazarak yanıtlamaya ayır. Tam cümleler ya da bir problemin çözülmüş adımları olsun. Takılınca sayfaya geri dönme. Yazabildiğini yaz, boşluğu soru işaretiyle işaretle ve sonraki soruya geç. Konuşabileceğin bir yerdeysen sesli söylemek de olur, ama yazmak kontrol edebileceğin bir kayıt bırakır.
Kaynağı yaklaşık beş dakika aç. Düzeltmeyi farklı bir renkle ya da her yanıtın altında ikinci bir paragrafla yap. Üç şeye bakıyorsun: eksik parçalar, yanlış parçalar ve doğru olup da puan almayacak kadar belirsiz parçalar. Düzeltmeyi kendi sözcüklerinle yaz. Sonra kaynağı yine kapat ve yalnızca kaçırdığın soruları yeniden yanıtla. Düzeltmeden sonraki tek temiz geri getirme, paragrafı fosforlamaktan daha önemlidir.
Sınava benzeyen sorular nasıl yazılır
Sınavın gerçekten istediği işten başla. Kâğıt kısa açıklama istiyorsa soruların da kısa açıklama istemeli. Hesap istiyorsa soruların problem olmalı ve hatırlanan şey ezberlenmiş son sayı değil, yöntem olmalıdır.
Bir not bölümü için güvenilir bir soru takımı beş açıdan oluşur.
- Terim kapalıyken, bir ya da iki cümleyle bu nedir?
- Neyle kolay karışır ve ikisini nasıl ayırırsın?
- Diyagrama bakmadan adımların sırası nedir?
- Bu adım neden olur ya da bir koşul değişirse ne değişirdi?
- Fikri, notlarda yazılı olmayan küçük bir duruma uygula.
Anlama son soruda görünür. Yalnızca dersteki örneği hatırlıyorsan fikri değil, bir hikâyeyi hatırlıyor olabilirsin. Bir sayıyı, bir adı ya da bir koşulu değiştir ve yeniden yanıtla.
Soruları sakla. Yarın listeyi sıfırdan kurmamalısın. Aynı sorularla yeniden karşılaşmalısın; dünün kaçırdıklarının önerdiği bir iki soruyu da eklemelisin. Aynı soruyla bir aradan sonra karşılaşmak hâlâ hatırlamadır. Dünün kusursuz yanıtını okumak değildir.
İşlenmiş bir örnek
Bölüm arz ve talep üzerine olsun; notlar eğri boyunca hareket ile eğrinin kaymasını ayırsın. Soruların şunlar olabilir:
- Tek cümleyle, talep eğrisi boyunca bir harekette ne değişir?
- Talep eğrisini kaydıran iki olayı say ve hangi yöne kaydığını söyle.
- Satıcılara bir vergi açıklandı. Eğri boyunca mı ilerlersin, bir eğriyi mi kaydırırsın; fiyat ve miktara ne olmasını beklersin?
Bellekten yanıtlarsın. Sonra kontrol edersin. Belki fiyatın eğri boyunca bir harekete yol açtığını hatırlamışsındır ama notlar satıcılara konan verginin arzı kaydırdığını söylerken sen talebi kaydırmışsındır. Kaçırma belirgindir. Sonraki soru "3. bölümü yeniden oku" değildir. "Satıcılara vergi: hangi eğri, hangi yön, fiyat ve miktara ne olur?" sorusudur. Onu kitabı kapalıyken bir kez daha yanıtlarsın.
Aynı biçim bir laboratuvar yöntemi, tarihsel bir sav, bir dilbilgisi kuralı ya da bir kanıt için de işler. Doğruluk kaynağı konunun genel bir açıklaması değil, senin malzemenindir. Hocan belirli bir tanım kullanıyorsa geri getirmen gereken tanım odur.
Kaçırdıklarınla ne yapmalısın
Kırmızı işaretlerden bir yığın toplayıp buna tekrar deme. Her kaçırmayı, doğru bir yanıtın o kaçırmayı önleyeceği biçimde sonraki soruya çevir.
- Bilmiyorsan soru, yanıtlayamadığın sorunun kendisidir.
- Bildiğin halde belirsiz bırakıyorsan soru, kesin ifadeyi, koşulu ya da birimi ister.
- İki fikri karıştırdıysan soru, onları tek cümlede karşılaştırmanı ister.
- Süren yetmediyse soruyu sakla ve daha kısa bir yanıt çalış: sınavda yazacağın ilk iki cümle.
Konu başına üç ile sekiz canlı soru yeter. Kırk soruluk bir liste, yanıtlamaktan kaçmanın yoludur. Bir soru, arada boşluk bırakılarak bellekten birden fazla kez temiz yanıtlandıysa onu bırak ve dakikaları hâlâ düşen bir soruya harca. Amaç, zaten bildiğin malzeme üzerinde bir tören yapmak değildir.
Neden kaçırdığını kaydedecek bir yer istersen, bir hata günlüğü ayrı bir rutindir. Hatırlama oturumunun kendisine yalnızca sonraki soru gerekir.
Hatırlamayı sahte yapan hatalar
Kendini sınarken başlığa bakmak, fazladan adımlı yeniden okumadır. Sayfayı kapat. Bir paragrafı, o paragrafın kelimesi kelimesine yanıtladığı bir soruya kopyalamak, düz kopyalamayı çalıştırır. Sorunun açısını değiştir.
Kendi yanıtını kulağa benzer geldiği için doğru saymak, küçük boşlukların sınava kadar yaşamasının yoludur. Koşul, yön, ad ve birim için kaynağa bak.
Cevabı bir sohbet botuna yazdırıp sonra o cevabı okumak, geri getirmeyi atlar. Bir araç daha iyi sorular yazmana yardım edebilir ya da sen denedikten sonra bir düzeltmeyi açıklayabilir. İlk denemeyi senden almamalıdır. Özet makinesi yerine yapay zekâyı bir çalışma döngüsü olarak kullanmanın ayrı bir anlatımı vardır.
Tek acı veren bir oturum yalnızca boşlukları gösterir. Kazanç, o boşluklarla daha sonra yeniden karşılaşmaktan gelir; bu, irade sorunundan çok bir takvim sorunudur. Ertesi günkü kısa bir ikinci geçiş, henüz hatırlamayı denemediğin yeni bir bölüm için bu gece ayıracağın ikinci bir saati yener.
Sınavdan önceki günlere nasıl uyar
Son haftada çalışma süresinin çoğu hatırlama olmalı; okuma, kontrol için yaptığın şey olmalıdır. Dersin başında malzemeyle hâlâ tanışman gerekir. Bir kez dikkatle oku, sonra hatırla. Başlamadan önce notların kusursuz olmasını bekleme. Bugün yazılmış kaba bir soru, hiç kapatmadığın düzgün bir özetten daha yararlıdır.
Yirmi dakikan ve üç konun varsa süreyi üç yeniden okumaya bölme. Bir konuya tam hatırlama döngüsünü ver, diğerlerini sonraki oturuma bırak. Bitirebileceğin bir hedefte derinlik, kaygılandığın her şeyin turundan iyidir.
Bir konu iki kapalı kitap denemesinden sonra hâlâ gevşekse kaynağın daha küçük bir dilimine dön. Hatırlama, aklında tutabileceğin bir hedef üzerinde işler. Büyük bir bölümü üç parçaya ayır: tanım, mekanizma ve bir uygulama. Döngüyü her birinde çalıştır. Bir testin sabahında yeni bir bölüm açma. En son düşen sorularda kısa bir hatırlama yap, sonra dur.
Bunu kâğıtla, bir not uygulamasıyla ya da boş bir belgeyle yapabilirsin. Biçim yöntem değildir. Yöntem şudur: önce soru, bellekten yanıt, kaynağa göre kontrol, kaçırmayı sakla.
Öğrencilerin sorduğu sorular
Aktif hatırlama, fosforlu kalemle yeniden okumakla aynı şey mi?
Hayır. Fosforlu işaret, hatırlamayı umduğun yeri belirtir. Hatırlama ise kaynağı kapatıp o bilgiyi senin üretmeni ister.
Bir oturumda kaç soru yazmalıyım?
Beş ile sekiz yeter. Daha fazla soru, ancak onları gerçekten bellekten yanıtlarsan işe yarar.
Tek bir cümle bile yazamazsam ne olur?
Bildiğin ilk bilgiyi yaz ya da hatırladığın adımları sırasız listele, sonra kontrol et. Boşluğun tam olduğunu ve sonraki sorunun daha küçük olması gerektiğini öğrenmiş olursun.
Bunu kompozisyonlarda da kullanabilir miyim?
Evet. Plan önünde olmadan iddiayı, iki ya da üç gerekçeyi ve her biri için bir kanıtı hatırla. Sonra bu gerekçelerin, kompozisyonun sorduğu soruya karşılık verip vermediğine bak.
Gerçekten çalıştığın bir dosyadan kısa bir quiz istediğinde Oyriva'da ücretsiz başlayabilirsin ve önce kendin kapalı kitap bir tur denedikten sonra soru isteyebilirsin.
